Pandit Dindayal Upadhyay SWAYAM Yojana
पं. दीनदयाळ उपाध्याय स्वयम् योजना
आदिवासी विकास विभाग, महाराष्ट्र शासनाची योजना — अनुसूचित जमातीच्या पात्र प्रशिक्षणार्थींना निवास, आहार, निर्वाह व शैक्षणिक साहित्यासाठी थेट आर्थिक मदत.
योजनेबद्दल
आदिवासी विकास विभाग, महाराष्ट्र शासन यांच्या वतीने पंडित दीनदयाळ उपाध्याय स्वयम् योजना सन 2016 पासून राबविली जात आहे (शासन निर्णय क्र. आवग्रू-2016/प्र.क्र.87/का-12, दि. 15 ऑक्टोबर 2016). शासकीय वसतिगृहात प्रवेश न मिळालेल्या अनुसूचित जमातीच्या (ST) पात्र विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणादरम्यान निवास, आहार, निर्वाह व शैक्षणिक साहित्यासाठी आर्थिक मदत थेट लाभार्थी हस्तांतरण (DBT) द्वारे त्यांच्या आधार-संलग्न बँक खात्यात जमा केली जाते.
हुतात्मा गोंडराजे शंकर शाह रघुनाथ शाह शासकीय औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था, किनवट येथे प्रवेश घेतलेल्या पात्र अनुसूचित जमातीच्या प्रशिक्षणार्थींना या योजनेचा लाभ देण्यात येतो.
वार्षिक अर्थसहाय्य (क्षेत्रानुसार)
विद्यार्थी जिथे शिकत आहे त्या ठिकाणावर अवलंबून रक्कम बदलते:
A श्रेणी
मुंबई (शहर व उपनगर), नवी मुंबई, ठाणे, पुणे, पिंपरी-चिंचवड, नागपूर
रु. 60,000वार्षिक
B श्रेणी
महसुली विभागीय शहरे व महानगरपालिका क्षेत्रे
रु. 51,000वार्षिक
C श्रेणी
जिल्हास्तर व इतर तालुकास्तर क्षेत्रे
(किनवट यात समाविष्ट)
रु. 43,000वार्षिक
नोंद: वरील रक्कम अंदाजे आहे व शासकीय आदेशानुसार वेळोवेळी सुधारित होऊ शकते. नेमक्या रकमेसाठी संस्थेच्या कार्यालयात किंवा अधिकृत पोर्टलवर तपासणी करावी.
पात्रता निकष
- विद्यार्थी अनुसूचित जमातीचा (ST) असावा.
- विद्यार्थी महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा.
- केंद्रीभूत प्रवेश प्रक्रियेद्वारे शासकीय/शासन अनुदानित/कायम विनाअनुदानित संस्थेत प्रवेश घेतलेला असावा.
- शासकीय वसतिगृहात प्रवेश न मिळालेला असावा.
- आधार-संलग्न बँक खाते असावे (DBT साठी आवश्यक).
- आधार कार्डाशी संलग्न मोबाईल क्रमांक असावा.
- विद्यार्थी मागील वर्षात उत्तीर्ण असावा (अनुत्तीर्ण विद्यार्थ्याला त्या वर्षाचा लाभ मिळणार नाही).
- विद्यार्थ्याचे स्वतंत्र बँक खाते असावे (पालकांच्या नावे नको).
महत्त्वाचे: अर्जदाराने त्याच ठिकाणी रहावे जिथे अर्जात नमूद केले आहे — स्थळ बदलल्यास योजनेचा लाभ रद्द होऊ शकतो.
आवश्यक कागदपत्रे
ऑनलाइन अर्ज करताना खालील कागदपत्रांच्या स्कॅन प्रती (clear, original color scan) अपलोड करणे आवश्यक:
🆔आधार कार्डactive व मोबाईलशी संलग्न
📜जातीचा दाखला (ST)सक्षम अधिकाऱ्याकडून
✅जात पडताळणी प्रमाणपत्रCaste Validity Certificate
🏠रहिवासी / अधिवास प्रमाणपत्रDomicile Certificate
💰उत्पन्न प्रमाणपत्रतहसीलदार यांच्याकडून
📄10वी व 12वी गुणपत्रिकालागू असल्यास
🎓संस्थेत प्रवेशाचे प्रमाणपत्र (Bonafide)किनवट ITI कडून मिळते
🏦बँक पासबुकआधार-संलग्न खाते — पहिले पान
📷पासपोर्ट साइज फोटोअलीकडील रंगीत फोटो
📋भाडे करारनिवासाचा पुरावा (Rent Agreement)
🚫वसतिगृह नकार पत्रशासकीय वसतिगृहात प्रवेश न मिळाल्याचे
📲मोबाईल क्रमांकआधार-संलग्न (OTP साठी)
सूचना: सर्व कागदपत्रांच्या स्कॅन प्रती स्पष्ट (clear) व पूर्ण (पूर्ण कागद दिसेल अशा) असाव्यात. PDF किंवा JPG स्वरूपात स्वीकारल्या जातात.
ऑनलाइन अर्जाची प्रक्रिया
अधिकृत पोर्टल उघडाswayam.mahaonline.gov.in वर जा (Chrome/Firefox/Edge browser वापरा).
नोंदणी (Registration) कराउजव्या वरच्या कोपऱ्यातील "Register" बटण क्लिक करा. आधार-आधारित OTP द्वारे किंवा Non-Aadhaar पद्धतीने नोंदणी करता येते.
OTP तपासणीआधार-संलग्न मोबाईल क्रमांकावर आलेला OTP टाकून तुमची ओळख पडताळा. नाव, जन्मतारीख व लिंग आपोआप भरली जातील.
लॉगिन तपशील जतन करानोंदणीनंतर मिळणारा Login ID व तुम्ही तयार केलेला Password सुरक्षित ठिकाणी जतन करा.
लॉगिन करातुमचा Login ID व Password वापरून पोर्टलवर लॉगिन करा.
अर्ज भराApplication Form मध्ये वैयक्तिक माहिती, शैक्षणिक तपशील, बँक तपशील, संस्थेची माहिती (किनवट ITI) इ. काळजीपूर्वक भरा.
कागदपत्रे अपलोड करावर नमूद केलेली सर्व कागदपत्रे clear scan स्वरूपात अपलोड करा.
अर्ज पडताळणी व Submitसर्व माहिती पुन्हा एकदा तपासा, मग Final Submit करा. अर्ज क्रमांक नोट करून ठेवा.
संस्थेकडून पडताळणीतुमचा अर्ज संस्थेच्या प्राचार्यांकडून पडताळला जाईल व पुढील प्रक्रियेसाठी अग्रेषित होईल.
मंजुरी व रक्कम वितरणआदिवासी विकास विभागाकडून मंजुरी मिळाल्यानंतर रक्कम थेट तुमच्या आधार-संलग्न बँक खात्यात जमा होईल (DBT).
महत्त्वाच्या सूचना
- एका विद्यार्थ्याने एकाच योजनेचा लाभ घ्यावा — एकाच वेळी इतर कोणत्याही समकक्ष योजनेचा (उदा. वसतिगृह) लाभ घेता येणार नाही.
- अर्जात नमूद केलेले निवासस्थान बदलल्यास, संबंधित अधिकाऱ्यांना त्वरित कळवावे.
- आधार क्रमांक suspend असू नये — असल्यास तो प्रथम active करून घ्यावा.
- बँक खाते आधारशी योग्य प्रकारे संलग्न (linked) व active असावे, अन्यथा DBT रक्कम परत जाईल.
- दरवर्षी (नूतनीकरणासाठी) नवीन अर्ज भरावा लागतो.
- खोटी माहिती दिल्याचे आढळल्यास, लाभ रद्द होऊन रक्कम वसुलीची कारवाई होऊ शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
स्वयम् योजना म्हणजे काय?
आदिवासी विकास विभाग, महाराष्ट्र शासनाची ही योजना आहे, ज्या अंतर्गत शासकीय वसतिगृहात प्रवेश न मिळालेल्या ST विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणादरम्यान आर्थिक मदत DBT द्वारे थेट दिली जाते.
ITI चे प्रशिक्षणार्थी या योजनेसाठी पात्र आहेत का?
होय. केंद्रीभूत प्रवेश प्रक्रियेद्वारे (DVET) ITI मध्ये प्रवेश घेतलेले ST प्रशिक्षणार्थी पात्र आहेत. किनवट ITI मधील पात्र प्रशिक्षणार्थींना ही योजना लागू होते.
अर्ज कुठून करायचा?
अधिकृत पोर्टल swayam.mahaonline.gov.in वर ऑनलाइन अर्ज करावा. कागदोपत्री अर्ज स्वीकारले जात नाहीत.
अर्ज करण्यासाठी शुल्क आहे का?
नाही. अर्ज पूर्णतः नि:शुल्क आहे. कोणीही पैसे मागितल्यास संस्थेच्या कार्यालयात तक्रार करावी.
रक्कम कधी मिळते?
अर्ज मंजूर झाल्यानंतर 1-2 हप्त्यांमध्ये थेट तुमच्या आधार-संलग्न बँक खात्यात जमा होते. वेळ शासकीय प्रक्रियेवर अवलंबून असतो.
दरवर्षी अर्ज करावा लागतो का?
होय. प्रत्येक शैक्षणिक वर्षासाठी नवीन अर्ज भरावा लागतो (नूतनीकरण).
अर्ज नाकारला तर काय करावे?
नाकारण्याचे कारण पोर्टलवर पाहता येते. योग्य ती दुरुस्ती करून पुन्हा अर्ज करता येतो. आवश्यक असल्यास संस्थेच्या कार्यालयाशी संपर्क साधावा.
संपर्क कुठे साधावा?
किनवट ITI च्या कार्यालयाशी अधिक माहितीसाठी संपर्क साधावा. प्राचार्य व गट निदेशक मार्गदर्शन करतील.
